ประวัติเอกสารจากหมวดหมู่ ‘กาพย์ยานี๑๑’

กาพย์ยานี๑๑

       กาพย์ยานี๑๑                                                                                                         

๑. บท บทหนึ่งมี ๔ วรรค

วรรคที่หนึ่งเรียกวรรคสดับ วรรคที่สองเรียกวรรครับ
วรรคที่สามเรียกวรรครอง วรรคที่สี่เรียกวรรคส่ง
แบ่งเป็นวรรคแรก ๕ คำ วรรคหลัง ๖ คำ รวม ๑๑ คำ จึงเรียก ยานี ๑๑

๒. สัมผัส
ก. สัมผัสนอก หรือสัมผัสระหว่างวรรค อันเป็นสัมผัสบังคับ มีดังนี้
คำสุดท้ายของวรรคแรกวรรคที่หนึ่ง (วรรคสดับ)

สัมผัสกับคำที่สามของวรรคหลัง วรรคที่สอง (วรรครับ)
คำสุดท้ายของวรรคที่สอง (วรรครับ) สัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่สาม (วรรครอง)
(ดูแผนผังและยกตัวอย่าง)
ถ้าจะแต่งบทต่อไปต้องมีสัมผัสระหว่างบท
สัมผัสระหว่างบท ของกาพย์ยานี คือ
คำสุดท้ายของวรรคสี่ (วรรคส่ง) เป็นคำส่งสัมผัสบังคับให้บทต่อไปต้องรับสัมผัสที่คำ
สุดท้ายของวรรคสอง (วรรครับ) ดังตัวอย่าง

คณะ
กาพย์ยานี ได้ชื่อว่ายานี ๑๑  เพราะ จำนวนพยางค์ใน ๒ วรรค หรือ ๑ บรรทัด รวมได้ ๑๑ พยางค์
๑ บท มี ๔ วรรค วรรคหน้า ๕ พยางค์ วรรคหลัง ๖พยางค์
สัมผัสระหว่างวรรค
ใน ๑ บท มีสัมผัส ๒ คู่ สังเกตจากแผนผังและตัวอย่าง 

เพราะครูผู้นำทาง     ใช่เรือจ้างรับเงินตรา
พุ่มพานจึงนำมา        กราบบูชาพระคุณครู

สัมผัสระหว่างบท
พยางค์สุดท้ายของบทต้น สัมผัสกับพยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๒ของบทถัดไป

ตัวอย่าง

เพราะครูผู้นำทาง         ใช่เรือจ้างรับเงินตรา
พุ่มพานจึงนำมา            กราบบูชาพระคุณครู
หญ้าแพรกแทรกดอกไม้ พร้อมมาลัยอันงามหรู
เข็มดอกออกช่อชู          จากจิตหนูผู้รู้คุณ

        คลื่นใจอาลัยคลื่นชีวิต
คลื่นคลั่งทะเลโถม             กระหน่ำโหมทะเลคน
คลื่นซัดระบัดชล                 เฉกจะล้างฤๅอย่างไร
ยิ้มแย้มแต้มเกลื่อนอยู่         มินึกรู้เหตุการณ์ใด
ธรณีพิโรธไย                         จึงเข่นฆ่าประชากร
ฟ้าดินดาวเดือนดับ             คณานับขจายขจร
เสียงร่ำด้วยร้าวรอน            ร้องหวีดหวาดทะเลตรม
สายตาที่แตะต้อง               ทุกที่ท้องล้วนทุกข์ถม
ซากศพกลางเลนตม         สู้แดดลมอย่างเดียวดาย
ฟ้าพรากจากอกฟ้า            ปวงประชาพาขวัญหาย
“พุ่ม”เพิ่งฉกรรจ์กาย          ลาลับหมายกรายเยี่ยมฟ้า
คลื่นใจจึงรวมจิต                 ร่วมอุทิศคลื่นศรัทธา
.สยบคลื่นยักษา ร่วมเยียวยาด้วยคลื่นใจ
อ.ภาทิพ
30/12/2004 11:11

ฝันร้าย ๑

.เพราะงามจึงตามฝัน                จิตมุ่งมั่นมุ่งหมายมา
หลายชาติหลายภาษา              ร่วมชะตาชมอ่าวงาม
หัวเราะระเริงรื่น.                         แสนสดชื่นอ่าวสยาม
บ้างมองฟ้าสีคราม                    วิ่งไล่ตามโล้คลื่นลม
บัดเดี๋ยวน้ำเหือดหาย               ม้วนกลับคล้ายจะขู่ข่ม

.สรรพสิ่งต่างดิ่งจม                  หวีดระงมตะลึงลาน

งงงงแล้วคงนิ่ง                         เกินไหวติงแม้คืบคลาน
คลื่นคลั่งเข้าสังหาร                สุดแรงต้านรักษาตัว
พ่อแม่เหลียวแลลูก                 เจ้าบุญปลูกร้องระรัว
มือหมายคว้าไขว่ทั่ว               โคลนขุ่นมัวกลบเกลื่อนกาย
ใจหายตายทั้งเป็น                  สุดลำเค็ญใต้โคลนทราย
.ใช่เป็นเช่นฝันร้าย                 หมื่นชีพวายใต้หาดงาม
อ.ภาทิพ

คลื่น ๓
ภูเก็ตเพชรเพริศแพร้ว           เลือนลับแล้วทะเลคราม
ธันวาสี่เจ็ดคร้าม                     ทุกเขตคามเหลือร่องรอย
รอยร้างพร่างพร่าเกลื่อน       ร้านเรือเรือนร้างคนคอย
คอยคนหลายวันคล้อย          เพียงศพลอยที่เยือนมา
น้ำตาจึงพร่าพร่าง               ทุกก้าวย่างอนาถา
ศพซากลากนำมา               ไร้ชีวาไร้แรงลม
ลมแรงแห่งเกลียวคลื่น        อ้าปากกลืนชีวิตจม
จมจ่อมพร้อมทับถม             โศกเศร้าซมผู้พบพาน
พานพาหาคนรัก            วันสู่ปักษ์จักร้าวราน

รานร้าวนั้นเนิ่นนาน       เพราะล่วงกาลมิผ่านพบ
พบเพียงเสียงร่ำไห้       ทั้งเทศไทยมาบรรจบ
จบกิจคิดเรื่องรบ            มาสมทบช่วยคลี่คลาย
คลายทุกข์ที่โศกเศร้า   เพื่อบรรเทาเยียวยากาย
กายใจไม่สบาย               จงเลือนหายร้ายจากภูฯ

 

ตัวอย่างกาพย์ยานี๑๑

พฤษภกาสร             อีกกุญชรอันปลดปลง
โททนต์เสน่งคง    สำคัญหมายในกายมี
นรชาติวางวาย       มลายสิ้นทั้งอินทรีย์
สถิตทั่วแต่ชั่วดี       ประดับไว้ในโลกา

สิบเอ็ดบอกความนัย          หนึ่งบาทไซร้ของพยางค์
วรรคหน้าอย่าเลือนราง     จำนวนห้าพาจดจำ
หกพยางค์ในวรรคหลัง     ตามแบบตั้งเจ้าลองทำ
สัมผัสตามชี้นำ                  โยงเส้นหมายให้เจ้าดู
สุดท้ายของวรรคหนึ่ง       สัมผัสตรึงสามนะหนู
หกห้าโยงเป็นคู่                  เร่งเรียนรู้สร้างผลงาน

โดย      อ.ภาทิพ ศรีสุทธิ์

ขอขอบคุณ      อ.ภาทิพย์ ศรีสุทธิ์

ที่มา   http://www.st.ac.th/bhatips/gabpglon11.htm

ติดตาม

Get every new post delivered to your Inbox.